Technische hulpmiddelen bij communicatie met mensen met EMB

Het selecteren van een technisch hulpmiddel is arbeidsintensief. Er is eigenlijk geen standaardoplossing. Ook is er geen gestandaardiseerd onderzoeksprotocol voor de vaardigheden die nodig zijn om een eenvoudig hulpmiddel te kunnen gebruiken. We moeten de voor- en nadelen van de vele mogelijkheden vergelijken door observaties.

Hulpmiddel op proef

Met het hulpmiddel dat het beste lijkt te werken, ga je een proefperiode aan de slag. Bij sommige leveranciers kun je een apparaat voor zo’n proefperiode lenen. Het aanbod groeit nog steeds, dus er ontstaan steeds nieuwe mogelijkheden. Vooral het aanbod in eenvoudige knoppen met een spraakboodschap is de laatste jaren enorm gegroeid.

Verschillende disciplines betrokken

Bij de zoektocht naar een goed communicatiehulpmiddel zijn meerdere disciplines betrokken. In ieder geval een logopedist en een ergotherapeut. Door samen te evalueren en zo nodig bij te stellen kun je beter tegemoet komen aan de wensen en mogelijkheden van de gebruiker. De zorgverzekeraar geeft vergoedingen, mits er een advies van een deskundige (ergotherapeut, logopedist of arts) bij de aanvraag zit.

De zoektocht begint met het principe van actie-reactie. In de vorm van een spel kan iemand met Ernstig Meervoudig Beperking (EMB) ervaren dat hij invloed kan uitoefenen op de omgeving. De eenvoudigste manier om dit te doen is met omgevingsbediening.

Actie…

Er is speelgoed op batterijen te koop waarop je een knop kunt aansluiten om de batterijen te  onderbreken. Eén druk op de knop en het hondje gaat lopen, de beer zingt een liedje of de trein gaat rijden. Dit systeem is overigens ook verkrijgbaar voor elektrische apparaten zoals de radio, de mixer of de ventilator.

Sommige mensen kunnen door motorische beperkingen geen knop bedienen. Een gevoelige aanraakschakelaar of een geluidsschakelaar kan dan een oplossing zijn. Hoe 'toegankelijk' een schakelaar is hangt af van grootte, kracht die je moet uitoefenen, robuustheid en de mogelijkheid om het mee te nemen. Er zijn alternatieve bedieningsvormen voor hoofd, voet of been. Maar ook andere vormen zijn mogelijk. Als de cliënt de beweging maar bewust en gecontroleerd kan uitvoeren. Het kan even duren voordat de optimale positie van een schakelaar gevonden is. De cliënt moet in verschillende houdingen en op verschillende momenten op de dag oefenen. Een verstelbare steun waarop je de schakelaar kan bevestigen is dan handig.

…en reactie

Met de keuze voor een bepaald apparaat of speelgoed kies je ook voor auditieve of visuele reacties. Maar ook de duur van de reactie en de ‘soort’ (re)actie is instelbaar. Zo kun je iemand leren een knop ingedrukt te houden. Of de knop in te drukken en weer los te laten. Samen met andere kinderen de trein bedienen, ieder met een eigen schakelaar. Of één knop om de trein te laten rijden en een andere om hem te laten stoppen. Er zijn veel mogelijkheden zonder daar meteen een communicatieve doelstelling aan te verbinden. De persoon leert bewust en gecontroleerd de schakelaar bedienen en leert dat er dan iets gebeurt (de reactie). Zo ervaart hij dat hij invloed heeft op zijn omgeving. 
 

Afbeelding van www.eelkeverschuur.nl (externe link)

Voorbereiding met de pc

Ook een computer met eenvoudige software kan een goede voorbereiding zijn.  Het beeldscherm is een tweedimensionaal vlak waarvoor gerichte aandacht nodig is. Voor het bedienen van de computer met een schakelaar is in veel gevallen een extra interface nodig. Deze is verkrijgbaar in de gespecialiseerde handel of eenvoudig te maken met een muis. Er is leuke actie-reactie software te koop en op internet is ook gratis software te vinden. Met behulp van  PowerPoint kun je ook zelf aan de slag. Kijk hiervoor bij Meer weten.

En dan: communiceren!

De 'praatknop' is een goed middel om communicatie-boodschappen over te brengen.
Het is een eenvoudig opnameapparaat waarop groepsleiding of ouders een boodschap kunnen inspreken over de dagelijkse activiteiten en belevenissen van een cliënt. Zo kan de cliënt iets vertellen of om hulp vragen. Hij leert dat het indrukken van de knop met een communicatieve boodschap een reactie van de ander kan uitlokken.

Afbeelding van www.eelkeverschuur.nl (externe link)

De inhoud van de voorgeprogrammeerde boodschap is belangrijk. Wat is zinvol en relevant en voegt iets toe aan de huidige manier van communiceren? De inhoud moet bij voorkeur breed inzetbaar zijn. Zo kan de cliënt de aandacht van de begeleider trekken of iets duidelijk maken. Daarna gaat de communicatie op de gebruikelijke manier verder: met gebaren, symbolen, foto’s of ja/ nee vragen. Het is raadzaam om de 'praatknop' in te spreken in het bijzijn van de cliënt. Zo weet hij precies wat erop staat als hij het aan iemand anders wil laten horen.

Publicaties

Eenvoudig aangepast (pdf)
Informatie over goedkope of zelf te maken hulpmiddelen voor communicatie en computerbediening van Modem, communicatie- en computercentrum in Vlaanderen.

101  Ideas for Using Communication Devices (pdf)
101 ideeën voor het gebruik van een eenvoudig communicatie apparaat met één boodschap (Engelstalig)

101 ways to use sequential message aac (pdf)
101 manieren om een eenvoudig communicatie apparaat te gebruiken dat door middel van één knop diverse opeenvolgende  boodschappen bevat (Engelstalig)

Step bij step (pdf)
Praktische gids over het gebruik van een eenvoudig communicatie apparaat dat door middel van één knop diverse opeenvolgende  boodschappen kan uitspreken.

Links

www.ikkannietpraten.be (externe link)
Vier brochures met hulpmiddelen die je kunt doorbladeren of downloaden. De brochure voor patiënten met motorische en cognitieve problemen is ook bruikbaar voor mensen met een meervoudige beperking.

www.vindeenhulpmiddel.nl (externe link)
De onafhankelijke database van hulpmiddelen van Vilans. Zoek bij ‘soorten hulpmiddelen’ op ‘eenvoudige communicatie’ en de database toont eenvoudige hulpmiddelen met 1 tot 8 knoppen die in Nederland verkrijgbaar zijn.

http://www.youtube.com/user/eelkeverschuur#p/u (externe link)
Eelke Verschuur is communicatiedeskundige en leverancier van eenvoudige communicatiehulpmiddelen en speelgoed. De filmpjes laten zien welke mogelijkheden er zijn om technische hulpmiddelen bij communicatie in te zetten.

www.edupro.nl (externe link)
Stichting Edupro heeft een uitgebreid aanbod van 1-knopssoftware, schakelkastjes en knoppen. U kunt demo’s bekijken.