‘Het Chronic Care Model moet zich nog bewijzen in de praktijk’

Het Amerikaanse Chronic Care Model (CCM) staat internationaal bekend als hulpmiddel om de chronische zorg te vernieuwen. Het CCM bestaat al sinds 2000. Ook de Nederlandse overheid wil ervaring opdoen met dit model. Bert Vrijhoef volgt alle ontwikkelingen op de voet. Hij is hoogleraar Chronische zorg aan de Universiteit Tilburg en werkte een jaar samen met Ed Wagner, de grondlegger van het CCM.

‘Ik denk dat het CCM wereldwijd populair is omdat het de problemen in de zorg op een logische manier aanpakt. Het is geen "rocket science". Je kunt het zien als een soort routemap om de kwaliteit van zorg te verbeteren.’

Chronic Care Model  - klik op de afbeelding voor een vergrote weergave 

Is het CCM eenvoudig toe te passen?

‘Nee, maar het biedt wel houvast om problemen stap voor stap op te lossen. In een notendop beschrijft het CCM zes elementen die elk afzonderlijk betere kwaliteit van zorg opleveren. Zelfmanagement van de patiënt is zo’n element. De moeilijkheid zit hem in het laten samengaan van verschillende elementen in één systeem. Dat is de fase waarin het CCM zich nu bevindt. Iedereen is bezig om het af te stemmen op de eigen context en mogelijkheden.’

Er is dus niet één manier?

‘Ed Wagner, de bedenker van het CCM, heeft het idee voor het model ontwikkeld op basis van ervaringen. Hij zag zoveel mis gaan in de zorg dat hij tot het besef kwam: er zijn meerdere elementen nodig om een verbeterslag te maken. Het model is als geheel niet gebaseerd op allerhande wetenschappelijke inzichten, maar de afzonderlijke elementen wel. Daarom moet het model zelf zich nog bewijzen. Daar zijn we inmiddels tien jaar ervaring mee aan het opdoen. Je kunt nu nog niet zeggen: als dit en dat het geval is, dan doe je het zus of zo. Een uitdaging is bijvoorbeeld hoe precies met co-morbiditeit om te gaan, waar we hoofdzakelijk met afzonderlijke ziektebeelden bezig zijn.’

Om welke problemen gaat het nu?

'In de chronische zorg gaan een aantal zaken nog niet goed. Ten eerste is er te weinig aandacht voor preventie. We komen meestal pas in actie als een ziekte wordt gediagnosticeerd. Terwijl je het ontstaan van chronische ziekten vaak kunt voorkomen of vertragen door allerhande leefstijladviezen. Ten tweede stellen zorgverleners zich hoofdzakelijk reactief op: zij gaan pas iets doen op het moment dat de patiënt zich aandient. Beter is het om in te springen op de wensen en behoeften van de patiënt: pro-actief zijn. Zo is elke maand een nieuwe afspraak inplannen met de patiënt reactief. De agenda van de zorgverlener overheerst, in plaats van de behoefte aan contact van de patiënt. Ten slotte kunnen patiënten veel zelf doen aan hun behandeling, zoals gezonder eten of meer bewegen. Daar maken zorgverleners te weinig gebruik van, zowel binnen als buiten de zorg.'

Wat moet er veranderen?

'Op hoofdlijnen moet er een betere interactie komen tussen de patiënt en een team van zorgverleners. Zorgverleners richten zich nu nog teveel op hun eigen handelen en organisaties. Die interactie is echt nodig voor de toekomst. Bij onveranderd beleid neemt het aantal chronisch zieken namelijk schrikbarend toe. En op dit moment is er al een tekort aan zorgpersoneel. Om al die mensen op te kunnen vangen moet je samen als teams opereren.'

Zijn er in Nederland al goede resultaten geboekt?

'De eerste resultaten dienen zich aan in bijvoorbeeld het ZonMw-programma Diseasemanagement Chronische ziekten. Verwarrend is de naam van dit programma, waarin geen sprake is van diseasemanagement maar van het toepassen van het CCM. Via diverse praktijkprojecten zie je dat organisaties in staat zijn om elementen van dit model te versterken en/of te implementeren. Welke impact dit heeft op de kwaliteit van zorg gaan we volgend jaar zien. Op andere locaties, buiten dit programma, zien we al de eerste bemoedigende effecten op klinische uitkomsten, kwaliteit van leven, en medische consumptie. Een uitdaging hierbij is het verrichten van robuust onderzoek inclusief de keuze van de juiste indicatoren.'

Tags: zelfmanagement, ketenzorg, diseasemanagement, ketensamenwerking, Chronic Care Model, individuele zorgplannen