Zorg voor chronisch zieken verbeteren begint met het Chronic Care Model
Introductie
Mensen met een chronische ziekte zullen pas hun gedrag gaan veranderen wanneer zij in dit proces een leidende rol krijgen. Op basis van die gedachte ontwikkelde de Amerikaan Edward Wagner in de jaren ’90 een model. Dit model heet het Chronic Care Model (CCM). Het maakt voor organisaties duidelijk op welke elementen zij zorg voor chronisch zieken kunnen verbeteren zodat het resultaat van de zorg verbetert. Inmiddels gebruiken zorgverleners en beleidsmakers wereldwijd het CCM bij het vernieuwen van chronische zorg. Vilans gebruikt dit model bij het ontwikkelen van mogelijke oplossingen voor het verbeteren van de zorg voor chronisch zieken.
Feiten
Het Chronic Care Model (CCM) speelt in op de noodzaak om de zorg voor chronisch zieken te veranderen. De zorg moet anders georganiseerd worden om te kunnen voldoen aan een groeiende zorgvraag die bovendien complexer wordt.
Chronic Care Model - klik op de afbeelding voor een vergrote weergave
Toename chronische aandoeningen
De afgelopen jaren kregen steeds meer mensen een chronische aandoening. Dit zal de komende jaren alleen maar verder toenemen als gevolg van vergrijzing, medisch technologische ontwikkelingen en ongezonde leefstijlgewoontes. Met name het aantal gevallen van diabetes en osteoporose zal stijgen. Het RIVM schat dat de prevalentie van diabetes stijgt met 300.000 gevallen in de periode 2005-2025. Daar kunnen nog eens 100.000 gevallen bijkomen wanneer de huidige toename overgewicht doorzet. In deze periode zal het aantal mensen met botontkalking toenemen met 350.000. Ongeveer een derde van de chronisch zieken in Nederland heeft meer dan één chronische aandoening (multimorbiditeit) of krijgt bijkomende complicaties (comorbiditeit).
Elementen van het CCM
Het Chronic Care model is een hulpmiddel voor de ontwikkeling en verbetering van de chronische zorg. Centraal staat het teamwork tussen patiënt en zijn zorgverleners. Het model bestaat uit 6 elementen die van invloed zijn op het resultaat van de zorg. Hiervan zijn met name de eerste vier elementen te veranderen voor zorgorganisaties.
- ondersteuning van zelfmanagement (vergroten zelfredzaamheid patiënt)
- beslissingsondersteuning (toepassen van evidence-based zorg)
- ontwerp van het zorgproces (organiseren van een efficiënte, gecoördineerde samenwerking)
- klinische informatiesystemen (ict-oplossingen)
- afstemming op de maatschappij (coördineren van mogelijkheden voor de patiënt buiten de gezondheidszorg)
- gezondheidszorgsysteem (continu verbeteren van de chronische zorg aan de hand van bewezen strategieën)
Het doel van het model is om zorg voor chronisch zieken te verbeteren door goede samenwerking tussen de patiënt en een team van zorgverleners. Daarbij is de patiënt goed geïnformeerd en werkt hij actief mee aan de behandeling. Het team van zorgverleners is goed voorbereid en pro-actief. Elk element uit het Chronic Care Model kan bijdragen aan het verbeteren van deze zorg. Het combineren van elementen vergroot de kans op betere uitkomsten op patiëntniveau, zoals betere kwaliteit van leven en minder complicaties.
Andere rollen
Een van de elementen van het Chronic Care Model is het ondersteunen van zelfmanagement. Dit is de kern van het toekomstbestendig organiseren van de zorg voor chronisch zieken. Het Chronic Care Model gaat er vanuit dat gedragsverandering niet lukt zonder dat de patiënt hierin een leidende rol krijgt. Daarom is zelfmanagement een belangrijke verantwoordelijkheid van de chronisch zieke. De voornaamste taak van zorgverleners is om de patiënt hierin te begeleiden.
Context
Wereldwijd gebruiken zorgverleners het Chronic Care Model (CCM) in verbeterprogramma’s voor bijvoorbeeld diabetes, hartfalen, depressie en astmazorg. Systematische reviews laten zien dat resultaten verbeteren wanneer zorgverleners interventies inzetten op een of meerdere elementen uit het model. Dat geldt met name voor de elementen zelfmanagement, beslissingsondersteuning en ontwerp van het zorgproces. Het CCM is niet alleen toepasbaar in de zorg voor mensen met één chronische ziekte, maar ook voor mensen met meerdere chronische ziekten.
CCM in de praktijk
Vilans begeleidt ruim twintig Nederlandse zorgorganisaties die experimenteren met elementen uit het Chronic Care Model (CCM) en onderdelen uit diseasemanagement om de zorg voor mensen met chronische ziekte(n) anders te organiseren. Begeleiding vindt plaats op de verschillende elementen van het CCM model. Gedurende het begeleidingstraject maken de deelnemers voortdurend gebruik van elkaars nieuw opgedane kennis.
Deze begeleiding is één van de praktijkprojecten van het ZonMw programma ‘Diseasemanagement chronische ziekten’. In dit programma werken verschillende organisaties samen om de te onderzoeken hoe de zorg voor chronisch zieken blijvend beter kan. Uitgangspunt hierbij is dat de zorgvraag centraal komt te staan. Zodat mensen met chronische ziekten zorg op maat krijgen. Deze mensen hebben een eigen verantwoordelijkheid en geven richting aan het zorgproces. Betrokken zorgverleners stemmen onderling af hoe zij deze zorg zo goed mogelijk kunnen bieden. Daarmee worden mensen met een chronische ziekte(n) in staat gesteld de ziekte goed in te passen in hun bestaan. Ze behouden regie over hun eigen leven. Het programma wil inzicht geven in de mogelijkheden van deze zorg in te voeren in de Nederlandse praktijk en de invloed die dat heeft op de kwaliteit van leven van mensen met chronische ziekte(n). Vilans begeleid zorgorganisaties die experimenteren met het anders organiseren van deze zorg in de praktijk. Het programma loopt tot en met 2012.
Meer weten
Links
Improving Chronic Illness Care (ICIC) (externe link)
Website van de bedenker van het Chronic Care Model, de Amerikaanse dr. Ed H. Wagner.
The Innovative Care for Chronic Conditions framework (ICCC) (externe link)
De Wereldgezondheidsorganisatie WHO ontwikkelde een versie van het Chronic Care Model voor landen met lage lonen of middeninkomens.
Diseasemanagement chronische ziekten
ZonMw-programma om de zorg voor chronisch zieken te verbeteren.
Contactpersoon
